و باغى بايشان كرامت فرمود كه مشتمل بود بر كثرت ثمار و اشجار و هر خوشهء انگور او بار اشترى بود و نام آن باغ حيوان بود و دمياطى از ابو خالد تهامى نقل كرده كه گفت من خوشهء انگور آن باغ ديدم كه برابر مرد سياه بر پا ايستاده بود و محققان گفته‌اند كه هر كه ببلايى مبتلا گردد و مال و منال او در عرصهء بلا تلف شود و او تامل نمايد و بداند كه وى مستحق آن بلا بوده بعد از آن بگناه خود اعتراف نموده به حضرت عزت بازگشت كند بهتر و خوشتر از آنچه از او شده باشد به دو دهد چنانچه بوستان حيوان بعوض باغ صروان بعد از آن بر سبيل تهديد ميفرمايد * ( كَذلِكَ ) * همچنين است يعنى مثل عذاب اهل مكه و اصحاب صروان است * ( الْعَذابُ ) * عذاب كردن خدا در دنيا * ( وَلَعَذابُ الآخِرَةِ ) * و هر آينه عذاب آخرت * ( أَكْبَرُ ) * بزرگتر است از اين عذاب در كيفيت و كميت چه عذاب دنيا زوال يابد و عذاب آخرت ابدا الاباد باقى ماند * ( لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ ) * اگر باشند مردمان كه بدانند به عين اليقين عذاب آخرت و شدايد و اهوال آن را هر آينه از موجبات آن بپرهيزند و هرگز از او امر الهى غافل نشوند و به هيچ وجه مرتكب نواهى پادشاهى نگردند و چون حق سبحانه ذكر وعيد آخرت نمود از براى كافران گمراه و مشركان تبه روزگار در عقب آن بيان وعد ميفرمايد براى مؤمنان پرهيزكار بقوله * ( إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ ) * بدرستى كه مر پرهيزكارانراست * ( عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * نزد پروردگار خود يعنى در آخرت يا در جوار قدس * ( جَنَّاتِ النَّعِيمِ ) * بوستانهاى با نعمت خالص از شايبه تنقيص كه متقيان در آن بفراغت تمام تنعم نمايند و از شوب مشقت و خوف منقصت آن مصون و محفوظ باشند نه مانند بوستانهاى دنيا كه مشوبست بتقايص و نقايض مرويست كه چون صناديد قريش شنيدند كه مؤمنان در آخرت بمزيت مرتبه و رفعت درجه آراسته باشند و مرفه الحال و فارغ البال در روضات جنان متنعم بوده و متكرم باشند گفتند كه اين جنت و نعمت كه محمد ( ص ) و اصحاب او از آن خبر ميدهند خلاف واقعست و اگر بر سبيل فرض وجود داشته باشد مرتبهء ما كه حظ وافى و بهرهء كافى از دنيا داريم در آنجا نيز بر همين منوال خواهد بود و نهايت مرتبهء مسلمانان كه در دنيا حظى و نصيبى ندارند آن باشد كه با ما مساوى باشند نه افضل از ما پس ايشان را در آخرت نيز بر ما تفضيلى نخواهد بود حق سبحانه رد قول ايشان كرد بر سبيل انكار ميفرمايد كه * ( أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ ) * آيا ما ستم كنيم پس بگردانيم مسلمانان را در حصول نجات و وصول بدرجات * ( كَالْمُجْرِمِينَ ) * مانند مشركان آن گه به جهت